Ryczałt, liniowy czy skala — co wybrać w JDG w 2026 roku

Ryczałt, podatek liniowy i skala różnią się nie tylko stawką PIT. Znaczenie mają również koszty firmy, składka zdrowotna, dostępne ulgi, wspólne rozliczenie i właściwa stawka ryczałtu według PKWiU.

Nie ma jednej formy, która zawsze wygrywa. Porównanie trzeba wykonać na rocznych danych i tych samych założeniach.

Trzy formy opodatkowania JDG

Skala podatkowa

Podatek płacisz od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów i inne dopuszczalne odliczenia.

Najważniejsze elementy:

• 12% do 120 000 zł podstawy opodatkowania,
• 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł,
• kwota wolna 30 000 zł,
• możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem po spełnieniu warunków,
• dostęp do ulg rozliczanych od dochodu lub podatku,
• składka zdrowotna 9% dochodu, z miesięcznym minimum.

Skala bywa korzystna przy niższym dochodzie, wysokich kosztach, wspólnym rozliczeniu lub ulgach. Drugi próg nie oznacza, że cały dochód jest opodatkowany stawką 32% — wyższa stawka dotyczy tylko nadwyżki ponad próg.

Podatek liniowy

Podatek wynosi 19% dochodu niezależnie od jego wysokości.

Najważniejsze elementy:

• podatek od dochodu, więc koszty obniżają podstawę,
• brak kwoty wolnej,
• co do zasady brak wspólnego rozliczenia dochodów z działalności z małżonkiem,
• składka zdrowotna 4,9% dochodu, z miesięcznym minimum,
• zapłaconą składkę zdrowotną można rozliczyć w granicach rocznego limitu właściwego dla podatku liniowego.

W 2026 roku limit rozliczenia składki zdrowotnej na podatku liniowym wynosi 14 100 zł. Nie jest to maksymalna roczna składka zdrowotna. Przy wysokim dochodzie zapłacona składka może przekroczyć ten limit; ograniczenie dotyczy kwoty zaliczanej do kosztów lub odliczanej od dochodu.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Podatek płacisz od przychodu po ustawowych pomniejszeniach. Zwykłych kosztów firmy — takich jak samochód, sprzęt, materiały czy podwykonawcy — nie odejmujesz od podstawy ryczałtu.

Stawka zależy od rzeczywiście wykonywanej czynności i PKWiU. Przykładowo:

• 3% — między innymi działalność usługowa w zakresie handlu oraz gastronomia, z wyjątkiem sprzedaży napojów z alkoholem powyżej 1,5%,
• 5,5% — między innymi roboty budowlane i działalność wytwórcza,
• 8,5% — ogólna działalność usługowa, jeżeli ustawa nie przewiduje innej stawki,
• 12% — wybrane usługi informatyczne,
• 14% — między innymi opieka zdrowotna oraz usługi architektoniczne i inżynierskie objęte wskazanymi grupowaniami,
• 15% — wybrane usługi wymienione w ustawie,
• 17% — wolne zawody w rozumieniu ustawy ryczałtowej.

Stawka 2% nie jest zwykłą stawką dla handlu. Dotyczy szczególnej sprzedaży produktów roślinnych i zwierzęcych przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy, po spełnieniu warunków ustawowych.

Szczegółowe zestawienie znajduje się w tabeli stawek ryczałtu 2026.

Składka zdrowotna w 2026 roku

Skala

Składka wynosi 9% dochodu z działalności, nie mniej niż miesięczne minimum. Na skali nie odliczasz jej od PIT ani nie zaliczasz do kosztów uzyskania przychodów.

Podatek liniowy

Składka wynosi 4,9% dochodu, również z miesięcznym minimum. Limit 14 100 zł dotyczy podatkowego rozliczenia składki, a nie jej naliczania.

Ryczałt

Miesięczna składka zależy od rocznego przychodu pomniejszanego na potrzeby ustalenia progu zgodnie z zasadami składki zdrowotnej:

• do 60 000 zł: 498,35 zł,
• powyżej 60 000 zł do 300 000 zł: 830,58 zł,
• powyżej 300 000 zł: 1 495,04 zł.

Po zakończeniu roku może być potrzebne roczne rozliczenie składki, jeżeli ostateczny przychód umieści przedsiębiorcę w innym progu niż stosowany w ciągu roku.

Co naprawdę trzeba porównać

1. Przychód i koszty

Przy skali i podatku liniowym koszty obniżają dochód. Na ryczałcie nie obniżają podstawy opodatkowania. Dlatego porównanie samych stawek — na przykład 8,5% i 19% — jest niemiarodajne.

2. Właściwa stawka ryczałtu

Nie wybierasz stawki według nazwy firmy ani kodu PKD wpisanego w CEIDG. Podstawą jest faktyczny zakres świadczenia i jego klasyfikacja PKWiU.

Jeżeli wykonujesz kilka rodzajów czynności, mogą podlegać różnym stawkom. Ewidencja musi wtedy pozwalać rozdzielić przychody.

3. Składka zdrowotna

Do porównania należy włączyć:

• składkę 9% dochodu na skali,
• składkę 4,9% dochodu na liniowym,
• właściwy próg składki ryczałtowej,
• sposób podatkowego rozliczenia składki na liniowym i ryczałcie,
• miesięczne minimum składki.

4. Ulgi i rozliczenie rodzinne

Skala może zyskać przewagę dzięki kwocie wolnej, wspólnemu rozliczeniu albo ulgom. Część odliczeń działa również na podatku liniowym lub ryczałcie, ale zasady są różne. Przykładowo ulga termomodernizacyjna może być rozliczana także w PIT-28 — nie jest zastrzeżona wyłącznie dla skali i podatku liniowego.

5. Straty z poprzednich lat

Przejście na ryczałt nie oznacza automatycznie, że wcześniejsza strata „przepada”. Możliwość jej rozliczenia zależy od źródła, okresu i obowiązujących zasad. Nie należy jednak traktować jej tak samo jak bieżących kosztów, których na ryczałcie się nie odlicza.

Przykładowe sytuacje

Firma usługowa z niskimi kosztami

Ryczałt może być korzystny, jeżeli:

• właściwa stawka jest niska,
• koszty stanowią małą część przychodu,
• przedsiębiorca nie traci istotnych preferencji dostępnych na skali.

Najpierw trzeba jednak potwierdzić PKWiU. Programista nie zawsze ma 8,5% — wiele usług informatycznych podlega stawce 12%.

Firma budowlana z dużymi zakupami materiałów

Stawka 5,5% może wyglądać atrakcyjnie, ale ryczałt nie pozwala odliczyć kosztu materiałów. Gdy materiały i podwykonawcy stanowią dużą część przychodu, skala albo podatek liniowy mogą dać niższe łączne obciążenie.

Wysoki dochód i niewielkie koszty

Podatek liniowy może być korzystniejszy od skali, gdy znaczna część dochodu weszłaby w drugi próg. Nadal trzeba porównać zdrowotną oraz brak kwoty wolnej i wspólnego rozliczenia.

Kiedy można zmienić formę opodatkowania

Oświadczenie o wyborze podatku liniowego albo ryczałtu składa się co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód osiągasz w grudniu, termin upływa z końcem roku.

Dla przedsiębiorcy, który uzyskuje pierwszy przychód w styczniu, zwykłym terminem jest zatem 20 lutego, a nie 20 stycznia.

Zmianę można zgłosić przez aktualizację wpisu w CEIDG. Samo złożenie aktualizacji nie naprawia wyboru dokonanego po terminie.

Brak skutecznego wyboru innej formy oznacza co do zasady kontynuowanie dotychczasowej formy, a przy rozpoczynaniu działalności bez wyboru — opodatkowanie według skali.

Najczęstsze błędy

Porównanie procentów zamiast kwot rocznych

Stawka 8,5% od przychodu nie jest bezpośrednio porównywalna z 19% od dochodu.

Przyjęcie niewłaściwej stawki ryczałtu

PKD służy do opisu działalności w rejestrze. Nie zastępuje klasyfikacji PKWiU potrzebnej do ustalenia stawki ryczałtu.

Uznanie 14 100 zł za limit składki zdrowotnej

To limit podatkowego rozliczenia składki na liniowym, nie maksymalna składka do zapłaty.

Pominięcie minimalnej składki zdrowotnej

Przy niskim dochodzie lub stracie na skali i liniowym nadal może wystąpić miesięczna składka minimalna.

Złożenie zmiany 20 stycznia „bo tak było zawsze”

Termin zależy od miesiąca pierwszego przychodu. Przy pierwszym przychodzie w styczniu przypada co do zasady 20 lutego.

---

Kalkulator: ryczałt, liniowy czy skala